Sóng di động đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi cách thức chúng ta liên lạc và giao tiếp thông qua các thiết bị di động thông minh. Trong bài viết này, HHN TECH sẽ chia sẻ cho bạn những thông tin cốt lõi để hiểu rõ hơn về sóng di động là gì, các băng tần, sự khác nhau giữa 4G và 5G cũng như cơ chế truyền dữ liệu phía sau mỗi cuộc gọi và mỗi lần lướt web.

1. Sóng di động là gì?

Sóng di động hay còn gọi là sóng điện thoại, là một loại sóng điện từ được sử dụng để truyền tải thông tin giữa các thiết bị di động và các trạm thu phát sóng di động (BTS – Base Transceiver Station). Sóng di động hoạt động bằng truyền tải các tín hiệu (thường là giọng nói, văn bản hoặc dữ liệu) từ một thiết bị gửi đến một thiết bị nhận thông qua mạng lưới các trạm BTS.

Sóng di động được sử dụng để truyền tải thông tin giữa các thiết bị di động và các trạm BTS (Nguồn: Adobe)
Sóng di động được sử dụng để truyền tải thông tin giữa các thiết bị di động và các trạm BTS (Nguồn: Adobe)

Nói đơn giản, mỗi khi bạn gọi điện, nhắn tin hay mở một trang web bằng 4G/5G, điện thoại đều phát và thu các sóng điện từ này. Người dùng không nhìn thấy chúng, nhưng toàn bộ mạng di động đều dựa trên đó.

2. Đặc điểm và bản chất của sóng di động

Sóng điện từ: Như HHN TECH đã đề cập ở trên, sóng điện thoại là một loại sóng điện từ. Nói cách khác, sóng điện thoại mang năng lượng và truyền đi trong không gian dưới dạng dao động của điện trường và từ trường. Giống như ánh sáng, sóng radio và tia X, sóng điện thoại cũng có tần số và bước sóng riêng.

Tần số: Sóng điện thoại hoạt động trong khoảng từ vài trăm MHz (megahertz) đến vài GHz (gigahertz), và với 5G còn có thể lên các băng tần cao hơn. Tần số càng cao, dung lượng truyền dữ liệu càng lớn, nhưng phạm vi phủ sóng càng giảm và sóng càng dễ bị vật cản chặn lại.

Cường độ: Cường độ sóng di động thay đổi tùy thuộc vào khoảng cách đến trạm BTS, vật cản và môi trường xung quanh. Cường độ sóng mạnh giúp đảm bảo chất lượng cuộc gọi và tốc độ truyền dữ liệu tốt.

Truyền tải thông tin: Sóng di động được sử dụng để mã hóa và truyền tải thông tin dưới dạng tín hiệu số. Khi người dùng nói vào điện thoại, âm thanh sẽ được chuyển đổi thành tín hiệu điện, sau đó được mã hóa thành tín hiệu số và truyền đi dưới dạng sóng điện từ đến trạm BTS. Trạm BTS sẽ tiếp nhận tín hiệu này và chuyển tiếp đến người nhận.

3. Các băng tần sóng di động phổ biến

Băng tần là dải tần số mà nhà mạng được cấp phép để khai thác. Mỗi băng tần có ưu và nhược điểm riêng, vì vậy nhà mạng thường kết hợp nhiều băng tần trong cùng một mạng lưới.

Băng tần thấp (dưới 1 GHz)

Các băng tần như 700 MHz hay 900 MHz có bước sóng dài, truyền đi xa và xuyên qua tường, tòa nhà tốt hơn. Chúng phù hợp để phủ sóng diện rộng, vùng nông thôn và trong nhà, nhưng dung lượng dữ liệu thường không lớn bằng các băng tần cao hơn.

Băng tần trung (khoảng 1 – 3 GHz)

Các băng tần như 1800 MHz, 2100 MHz, 2600 MHz cân bằng giữa phạm vi phủ sóng và tốc độ. Đây là nhóm băng tần được dùng nhiều cho 3G và 4G tại đô thị.

Băng tần cao hơn cho 5G

Ngoài việc tận dụng các băng tần có sẵn, 5G sử dụng thêm các băng tần trung cao (như vùng quanh 3,5 GHz) và có thể cả băng tần sóng milimet. Băng tần càng cao thì tốc độ và dung lượng càng lớn, nhưng cần nhiều trạm hơn vì tầm phủ ngắn. Việc băng tần cụ thể nào được cấp cho nhà mạng nào do cơ quan quản lý quyết định, bạn nên tra cứu thông tin chính thức từ nhà mạng khi cần.

Nhóm băng tầnVí dụPhạm vi phủ sóngDung lượng dữ liệu
Thấp700, 900 MHzRộng, xuyên vật cản tốtThấp hơn
Trung1800, 2100, 2600 MHzTrung bìnhTrung bình – cao
Cao (5G)Khoảng 3,5 GHz trở lênNgắn hơn, dễ bị cảnCao

4. Cách thức hoạt động của điện thoại di động

Điện thoại di động hoạt động bằng cách kết nối với mạng di động bằng sóng vô tuyến. Khi người dùng thực hiện cuộc gọi, điện thoại sẽ gửi tín hiệu đến tháp di động gần nhất, sau đó định tuyến cuộc gọi đến đích. Truy cập Internet được thực hiện thông qua kết nối dữ liệu. Phần mềm và hệ điều hành của điện thoại quản lý các quy trình này, cho phép giao tiếp và thực hiện chức năng mượt mà.

Bên trong điện thoại có chip modem và ăng-ten đảm nhận việc thu, phát sóng. Khi bạn di chuyển, điện thoại liên tục đo chất lượng tín hiệu từ các trạm lân cận để chọn trạm tốt nhất.

5. So sánh các thế hệ mạng 2G, 3G, 4G và 5G

  • 2G: Chủ yếu phục vụ gọi thoại và tin nhắn, dữ liệu rất hạn chế. Công nghệ này đang dần được thu hẹp ở nhiều nơi, trong đó có Việt Nam, nên máy chỉ hỗ trợ 2G có thể không còn dùng được bình thường.
  • 3G: Bắt đầu hỗ trợ truy cập Internet di động, xem web và ứng dụng cơ bản.
  • 4G (LTE): Tốc độ dữ liệu cao hơn đáng kể, đủ cho xem video trực tuyến, gọi video, chơi game trực tuyến.
  • 5G: Tốc độ cao hơn, độ trễ thấp hơn và khả năng kết nối nhiều thiết bị cùng lúc tốt hơn, phù hợp với các ứng dụng như video độ phân giải cao, IoT, thực tế ảo. Tốc độ thực tế phụ thuộc vào băng tần, mật độ trạm, thiết bị và gói cước.

4G và 5G khác nhau thế nào?

Về cơ bản, 5G dùng dải băng tần rộng hơn, công nghệ ăng-ten nhiều đầu thu phát (Massive MIMO) và khả năng định hướng chùm sóng (beamforming) để hướng tín hiệu đến từng thiết bị. Nhờ vậy mạng xử lý được nhiều lưu lượng hơn và phản hồi nhanh hơn. Tuy nhiên, để dùng 5G bạn cần điện thoại hỗ trợ 5G, nằm trong vùng đã phủ sóng 5G và đăng ký dịch vụ phù hợp.

6. Cơ chế truyền dữ liệu của sóng điện thoại

Cơ chế truyền dữ liệu của sóng điện thoại (Nguồn: Adobe)
Cơ chế truyền dữ liệu của sóng điện thoại (Nguồn: Adobe)

Sóng điện thoại hoạt động theo nguyên tắc truyền và nhận tín hiệu vô tuyến thông qua các trạm BTS. Quá trình hoạt động này có thể được mô tả như sau:

Thiết bị di động: Khi người dùng thực hiện cuộc gọi hoặc gửi tin nhắn, thiết bị di động sẽ chuyển đổi âm thanh hoặc dữ liệu thành tín hiệu điện từ.

Truyền tín hiệu: Tín hiệu này được truyền qua không gian dưới dạng sóng điện từ đến trạm BTS gần nhất.

Trạm BTS: Trạm BTS nhận tín hiệu, khuếch đại và chuyển tiếp đến trung tâm chuyển mạch.

Trung tâm chuyển mạch di động (MSC): Trung tâm chuyển mạch di động xử lý và định tuyến cuộc gọi hoặc tin nhắn đến người nhận.

Quá trình ngược lại: Quá trình tương tự diễn ra khi người nhận trả lời hoặc gửi tin nhắn lại.

Mã hóa và điều chế tín hiệu

Dữ liệu số (dãy bit 0 và 1) được mã hóa để sửa lỗi, sau đó điều chế lên sóng mang có tần số cao. Điều chế là việc thay đổi các đặc tính của sóng (biên độ, pha…) để biểu diễn dữ liệu. Khi điều kiện sóng tốt, mạng có thể dùng kiểu điều chế mật độ cao để truyền được nhiều bit hơn; khi sóng yếu, mạng chuyển sang kiểu điều chế đơn giản hơn để giữ kết nối ổn định, vì vậy tốc độ giảm.

Chia sẻ tài nguyên cho nhiều người dùng

Nhiều người dùng chung một trạm, nên mạng phải chia sẻ băng tần theo thời gian và tần số. Các mạng 4G, 5G dùng kỹ thuật đa truy cập chia băng tần thành nhiều phần nhỏ để cấp cho từng thiết bị theo nhu cầu. Đây là lý do tốc độ có thể giảm khi khu vực quá đông người dùng.

Chuyển giao giữa các trạm (handover)

Khi bạn di chuyển, điện thoại có thể rời vùng phủ của trạm này sang trạm khác. Mạng sẽ tự động chuyển giao kết nối giữa các trạm để cuộc gọi hoặc phiên truyền dữ liệu không bị gián đoạn. Nếu vùng phủ chồng lấn kém, bạn có thể gặp rớt cuộc gọi hoặc mất mạng trong chốc lát.

Từ trạm đến Internet

Với dữ liệu Internet, sau khi qua trạm, tín hiệu được đưa vào mạng lõi của nhà mạng rồi kết nối ra Internet đến máy chủ của trang web hay ứng dụng, sau đó dữ liệu phản hồi đi theo chiều ngược lại về điện thoại của bạn.

7. Các yếu tố ảnh hưởng đến sóng di động

Chất lượng và phạm vi phủ sóng của sóng di động bị tác động bởi nhiều yếu tố như địa hình, điều kiện thời tiết, khoảng cách tới trạm BTS, số lượng người dùng, và công nghệ mạng.

  • Khoảng cách đến trạm BTS: Càng xa trạm BTS, cường độ sóng càng yếu.
  • Địa hình: Các tòa nhà cao tầng, tường dày, cây cối,… có thể làm suy giảm sóng điện thoại.
  • Thời tiết: Điều kiện thời tiết như mưa, sương mù hay bão cũng có thể gây nhiễu tín hiệu di động.
  • Mật độ người dùng: Trong trường hợp nếu số lượng người dùng đồng thời sử dụng mạng di động trong một khu vực tăng cao, có thể dẫn đến tình trạng nghẽn mạng, ảnh hưởng đến tốc độ truyền dữ liệu.
  • Yếu tố khác: Ngoài ra, tần số sóng sử dụng và công nghệ mạng (2G, 3G, 4G, 5G) cũng ảnh hưởng đến độ mạnh, độ ổn định của sóng di động. Ốp lưng kim loại, thiết bị cũ hoặc ăng-ten bị hỏng cũng có thể làm sóng yếu đi.
Chất lượng và phạm vi phủ sóng của sóng di động bị tác động bởi nhiều yếu tố
Chất lượng và phạm vi phủ sóng của sóng di động bị tác động bởi nhiều yếu tố

Mẹo cải thiện sóng điện thoại

  • Di chuyển đến gần cửa sổ hoặc nơi thoáng hơn khi ở trong nhà.
  • Bật rồi tắt chế độ máy bay để máy kết nối lại với trạm.
  • Kiểm tra SIM, cập nhật hệ điều hành và cài đặt mạng của máy.
  • Tháo ốp lưng dày hoặc có kim loại nếu nghi ngờ gây cản sóng.
  • Nếu vẫn yếu thường xuyên, hãy liên hệ nhà mạng để kiểm tra vùng phủ sóng tại khu vực của bạn.

8. Ảnh hưởng của sóng điện thoại đến sức khỏe con người

Ảnh hưởng của sóng điện thoại đến sức khỏe của con người vẫn là chủ đề được quan tâm nhiều. Sóng di động là bức xạ không ion hóa, khác với tia X hay tia gamma. Hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ rõ ràng khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa sóng điện thoại ở mức phơi nhiễm thông thường với các bệnh lý nghiêm trọng, tuy nhiên một số nghiên cứu vẫn tiếp tục được thực hiện và các tổ chức y tế khuyến nghị theo dõi các kết quả mới.

Một số nghiên cứu cho rằng việc áp điện thoại sát đầu trong thời gian dài có thể làm ấm nhẹ mô vùng tiếp xúc, và một số người nhận thấy việc dùng điện thoại sát giờ ngủ ảnh hưởng đến giấc ngủ. Các lo ngại về nguy cơ ung thư não vẫn chưa được khẳng định bằng bằng chứng rõ ràng.

Để hiểu rõ hơn ảnh hưởng của sóng di động tới cơ thể, bạn nên xem thêm các phân tích về mức bức xạ và giới hạn an toàn.

Ảnh hưởng của sóng điện thoại đến sức khỏe con người (Nguồn: Mother Jones)
Ảnh hưởng của sóng điện thoại đến sức khỏe con người (Nguồn: Mother Jones)

Để giảm thiểu mọi rủi ro tiềm ẩn, người dùng có thể sử dụng tai nghe, bật chế độ máy bay khi không cần thiết và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với điện thoại trong thời gian dài, nhất là khi sóng yếu vì lúc đó máy thường phát với công suất cao hơn.

9. Câu hỏi thường gặp về sóng di động

Sóng di động có giống Wi-Fi không?

Cả hai đều là sóng vô tuyến, nhưng sóng di động do nhà mạng quản lý qua các trạm BTS với vùng phủ rộng, còn Wi-Fi thường chỉ phủ trong phạm vi nhỏ từ một bộ phát tại nhà hoặc văn phòng.

Vì sao trong nhà sóng điện thoại yếu hơn?

Tường bê tông, kính phản xạ nhiệt và khung kim loại làm suy giảm sóng, nhất là ở các băng tần cao. Vì vậy trong nhà hoặc tầng hầm, sóng thường yếu hơn ngoài trời.

Tần số cao hơn có nghĩa là sóng tốt hơn không?

Không hẳn. Tần số cao cho dung lượng lớn hơn nhưng phủ sóng ngắn hơn. Mạng tốt thường kết hợp cả băng tần thấp và cao.

Điện thoại cần gì để dùng được 5G?

Bạn cần thiết bị hỗ trợ 5G, SIM và gói cước phù hợp, đồng thời đang ở khu vực có sóng 5G của nhà mạng.

Sóng điện thoại có nguy hiểm không?

Theo thông tin hiện có, chưa có bằng chứng rõ ràng về tác hại nghiêm trọng ở mức phơi nhiễm thông thường. Bạn vẫn nên sử dụng điện thoại hợp lý và theo dõi khuyến cáo từ cơ quan y tế.

Trên đây là một số thông tin để giúp bạn hiểu rõ hơn về sóng di động là gì. Ngoài ra, bạn đọc có thể tham khảo thêm một số bài viết đã có để tìm hiểu rõ hơn cách thức và nguyên lý hoạt động của sóng di động nhé!

Hình ảnh từ khách hàng

Tất cả đánh giá

Hỏi & Đáp

Đánh giá bài viết

Đặt câu hỏi

Tư vấn nhanhZaloFacebook